+7(7172)701 011
bm@khabar.kz



Қазақ телеарнасындағы жаңашылдық жарасымы

  • 19.12.2014

Қазақ телевидениесінде «Кітапхана» бағдарламасын жүргізіп келе жатқанымызға мінеки үшінші жылға айналды. Осы уақыт аралығында жүз отыздай кітапты талдаған екенбіз. Соның тасқа басылған нұсқасы, алғашқы кітабы «Кітапхана» деген атпен жарық көрді. Қазақта мұндайда үлкен кісілерден бата алайық деген жақсы дәстүр бар. Батаны басқа емес, руханиятымыздың қазіргі ақсақалдарының бірі – Сұлтан Оразалыдан алайық дегендегі әрекетіміз себепсіз емес. Ол кісі де жақында «Теледидар өнері» атты алтынмен апталып, күміспен күптелген кірпіштей қалың кітап шығарды. Мұнда әдебиетіміз бен мәдениетіміздің үлкен тұлғаларынан алынған телесұхбаттары да бар. Қаламгерлігі мен қайраткерлігі, сонымен қатар қазақ телевизиясы ісіндегі көшбасшылығы кеңірек қамтып жазылған үш томдығы да қолымызда. «Қазақ телевизиясы кенже қалды» дейтіндердің құлағына алтын сырға, әрине. Сырттан бас-көзге қарамай көшіре бермей, осы салада өзіміздің де жап-жақсы қалыптасқан мектебіміз барын осылай еске салып қойғанның еш артығы жоқ. Дәстүр сабақтастығы деген де осы болса керек.

«Білім және Мәдениет» телеарнасы «Кітапхана» атты бағдарлама ашпағанда, оған әлгі айтылған аралықта екі жүздей ақын-жазушы келіп қатыспағанда, бұл сабақтастық жалғасар ма еді, жалғаспас па еді. Реті келіп тұрғанда айта кетейік, сөз болып отырған «Білім және Мәдениет» арнасында қазір театрлардағы спектакльдер толық нұсқада көрсетілетін «Ақсарай», дәстүрлі музыка концертін насихаттайтын «Ғасырлар пернесі», шетелден келген өнер, мәдениет қайраткерлерімен сұхбат өткізетін «Эксклюзив», отандық музыка кайраткерлерімен әңгіме-дүкен құратын «Жеті муза», білім-ғылым, мәдениет, өнер адамдарымен жастардың кездесуін тұрақты түрде жүргізетін «Жүздесу», музыка әлеміндегі ностальгиялық көңіл-күйді беретін «Сағыныш сазы», одан басқа да «Ғажайып туынды», «Ғылыми кеңес», «Ашық әңгіме», «Онлайн – Астана», «Нұрлы отау», «Тағдырластар» сияқты көрермен қауымға белгілі болып қалған қызғылықты бағдарламалар бар.«Кітапхана» осы бағдарламалармен қатар ашылып, бірге танылды. Демек, азды-көпті табыс болса, ол бәріне ортақ деген сөз. Біздің бұл ойымызды Сұлтан Оразалы мен Несіпбек Айтұлы да нықтай түсті.

Жүсіпбек ҚОРҒАСБЕК: – Қазақ те­ле­визиясында рухани бай, ұлттық ­бояуы қалың, байыпты хабарлар бұрын да болған. Сағат Әшімбаев жүргізген «Парыз бен қарыз», сіздің әдебиет алыптарымен өткізген сұхбаттарыңыз, Ақселеу Сейдімбек пен Жәнібек Кәрменовтің ән туралы әдемі әңгімелері, Жүрсін Ерман ұйымдастырған «Айтыс», тағы да басқа телебағдарламалар қазір аңыз боп қалды. Соларды кезінде қаттап-құжаттап қою ойларыңызда болып па еді?

 


Сұлтан ОРАЗАЛЫ: – Бір кезде біз де телевизия саласында қызмет істегенде сондағы дүниелерімізді кітап етіп шығару арман еді. Оған мүмкіншілік те берілген жоқ. Қазір телевизияның заманы болған соң, бұл салаға барлық жақтан есік ашық. Екі-үш жылғы жұмыстарыңның бір парасы мынандай кітап болып шығып отырғанына қуанып отырмын. Сөз жоқ, көгілдір экран мен кітаптағы дүние екеуі бір деуге болмайды. Бұлар өзі екі түрлі жанрдағы дүние сияқты. Бірақ экрандағы сөйленген сөз, айтылған ой, көрсетілген дүниелердің барлығының мына кітапқа кіруі оның дерек ретінде одан сайын берік қалыптасуына жол ашады. Әрине, бәрін бірдей кітап етіп шығара беру шарт емес. Бірақ кітапқа сұранып тұрғандары болады.

Жүсіпбек ҚОРҒАСБЕК: – Сіздің «Те­­­­ледидар өнері» кітабыңызда те­ле­­­ар­наларымыздың интеллектуалды ха­бар­ларға мұқтаж екені ­айтылыпты. Мұнда Шыңғыс Айтматов, Әбіш Кекілбайұлы, Серік Қирабаев, тағы да басқа көптеген айтулы тұлғалар осындай пікір білдіріпті. Байқасам, ұлт зиялылары мен ­руханият өкілдері заманның тезі болып отырған телевидениеден шет қалғысы келмейтін тәрізді. Осы ретте «Білім және Мәдениет» арнасының ашылғаны құба-құп болды-ау деймін.

Несіпбек АЙТҰЛЫ: – «Білім және Мәде­ниет» өзіміздің арнамыз деп бүгінде батыл айта аламыз. Кейбір хабарларына руханият өкілдерімен бірге қатысып та жүрміз. Басқа бағдарламалары да жақсы, бірақ кітап болып шыққаннан кейін «Кітапхана» ерекшеленіп тұр. Жаңа Сұлтан ағамыз: «Бір кезде қанша құнды болса да белгілі адамдармен телеарнадан берілген сұхбаттарды кітап етіп шығару арман еді» деді. Ал сіздердің жүз отыздай кітапты талдап, оған екі жүзден аса ақын-жазушыны қатыстырып сөйлетіп, содан соң оны кітап етіп шығарғандарыңыз үлкен еңбек. Бұл теледидардағы шаруаларың ғана емес, әдебиетке қосқан тарихи үлес. Соңғы кездерде Жазушылар одағында болсын, басқа жерлерде болсын, әдебиет туралы келелі сөз қозғалыңқырамай жүр еді. Соның орнын осы бір кезеңде сендер толтырып отырсыңдар.

Сұлтан ОРАЗАЛЫ: – Менің жаңа Жүсіпбек айтқан кітабымның ішінде төрт-ақ сұхбат бар. Олар – Ғабит Мүсірепов, Ғабиден Мұстафин, Шыңғыс Айтматов және Ілияс Есенберлин. Менде қазір Тахауи Ахтанов, Сапарғали Бегалин, тағы да бір тобы бар. Ол ғана емес, Ғабит Мүсіреповпен жасаған сұхбаттарым әлі қағаз бетіне толық түскен жоқ. Мына кітаптағысы алғашқы бір сұхбаты, әйтпесе мен ол кісімен төрт-бес рет дидарласқан адаммын. Ал енді халық білетін ең үлкен сұхбатты таяуда қағазға түсіріп көріп едім, отыз-қырық беттей болды. Қосатыным бар, қойын дәптерімдегілер бар, сонда өзі шағын кітапша болайын деп тұр. Мұның бәрі қарап отырсаң, шынында да әдебиет екен. Орыс әдебиетінде Сергей Баруздин деген кісі болды. Бір кезде «Дружба народов» журналының бас редакторы болды да, тура осы сендер сияқты Орталық телеарнадан жаңа кітаптар туралы хабар жүргізді. Әр жолы төрт-бес кітапты студияға әкеліп, маңайындағы өзі қатарлы жазушылармен сол кітап туралы әңгіме-дүкен құратын. ­Сендер соның бір жақсы үлгісін көрсетіп отырсыңдар. Бі­рақ қайталау деп айтпаймын. Алғаш бір кітап туралы әңгіме бас­тап, оны кеңейте келе, тұтас әдебиеттің мәселесіне кө­шіп отыруларыңды құптаймын. Мен өзі экранда мыңнан астам адаммен әңгімелесіппін. Оның ішінде дү­ние­жү­зінің белгілі талай адамы бар. Отыз-қырық мемлекеттің атақты жазушылары бар. Олардың Мұхтар Әуезовтен Әнуар Әлімжановқа дейінгі бірқанша қаламгерлеріміз туралы пікірлері жүр ішінде. Мұның бәрі тарихи шындық қой. Құдай нәсіп қылса, ол шығып та қалар. Сен­дерге де айтарым, мынаны телевизия­да да, кітап жүзінде де жалғастырыңдар, сақтаңдар. Келешек ұрпаққа бұл таптырмас қазына болады әлі. Урмас Отт дейтін эстонның интеллектісі жан-жақты бір адамы болған, тележурналист ретінде кезінде бүкіл Одаққа танылды. Сол кісі осы Алматыға келіп жүріп, менің сұхбатымды көріпті. Ол кездегі дәстүр солай, қай елге барсақ, сол елдің ұлттық телевизиясын көруге тырысамыз. Орыс тіліндегілердің бәрі Мәскеумен бірдей ғып қайталап жатады. Содан сол Урмас Отт сұхбатты көріп, қатты қызығып, менен он жылдан кейін Ресейдің әр түрлі руханият өкілдерін эфирге шығарды. Артынан соның бәрін екі томдық кітап етіп бастырды. Сондағы кітап пен телесұхбатқа қатысты айтылып жатқан пікірлердің бәрін оқыдым. Сұхбаттар Ресейдің мәдениет, өнер адамдарынан алынса да, ол эстон журналистикасының де жетістігі ретінде бағаланды. Сондықтан мүмкіншілік болса, қазақ телевизиясының кейбір қызықты хабарларын сыртқа көрсету қажет пе деп те ойлаймын. Кезінде мен жасаған Ғабит Мүсірепов туралы хабар Орталық телеарнадан көрсетілді. Ол өзі бірінші және соңғы әдеби хабар болды, шынын айтқанда. Бүкіл Кеңес Одағында, содан соң Еуропада көрсетілді. Кейіннен маған Молдавияда сол хабар үшін сыйлық та берді. Ал менің қазақ тіліндегі жүздеген хабарым ештеңе ала қойған жоқ. Сендердің мына кітаптарыңды көріп қуанған себебім, бұл бастаған істеріңнің жалғасының болғаны. Бұл кітапты шығарып, таныстырып отырғандарың әдебиетке деген, ондағы көркемдік шындыққа деген ықыластарыңның белгісі. Біз қазір осы нәрсеге қатты мән беруіміз керек. Мұны айтып отырған себебім, мен бір кезде авторлық құқық комитетінің төрағасы болғанмын. Сонда өзіміздің жазушыларымыздың бірталайының келеңсіз істеріне куә болдым. Біз әдебиетте, өнерде, ғылымда әділетті болмасақ, шыншыл болмасақ, ардың ісі деп қарамасақ, алысқа ұзай алмаймыз. Мына кітаптарыңның жарық көруі мені осындай көп үлкен ойларға жетелеп отыр.

Жүсіпбек ҚОРҒАСБЕК: – «Білім жә­не Мәдениеттің» хабарларын Қытай мен Моңғо­лиядағы қандастарымыз сұ­­рап көретіндей дәрежеге жетіпті. Ма­ған Қытайдан арнайы хабарласып, «Кітапхана­ны» өз телеар­нала­рының бірінен қайталап көрсетуге рұқсат сұраған. Менде ондай құқық жоқ екенін айтып, басшылыққа сілтедім. Сол сияқты Моңғолиядан Ислам Қабышұлы деген белгілі ғалым ағамыз арнайы ат басын бұрып, кейбір өңірлерде «Білім және Мәдениеттің» бір көрсетіліп, бір көрсетілмей кеткенін мәселе етіп қойған. Ол кісі осы мәселемен Астанаға дейін барып қайтты. Сол кісіге мына кітапты бере қояйын десем, Моңғолияға баратын адам таппай жүрмін.
Несіпбек АЙТҰЛЫ: – Қан­дас­та­ры­мыз­­­дың сусап отырғаны рас. Тіршілік кө­зі қай жерден болса да табылады. Ал өнер мен мәдениеттің жөні бөлек. Са­ғынышың әнмен, сөзбен жетпесе, басқа немен жетеді мына заманда. Осы тұрғыдан алғанда «Кітапхананың» тағы бір ерекшелігі бар. Бұл жазушылармен сұхбат болғанда, кітап төңірегіндегі, әдебиет төңірегіндегі ғана сөз емес, мұнда қоғамдық, әлеуметтік, мемлекеттік көптеген мәселелер қозғалады. «Білім және Мәдениеттің» кейбір хабарлары осындай бағдарда тұтас қоғамды қамтиды. Бірақ негізгі миссиясы өнер, білім, мәдениет екенін ұмытпай, алға шығарып отырады. Соның ішінде басқаларымен бірге мынау кітап оқымайтын заманда «Кітапхана» бағдарламасының атқарып отырған рөлі халық үшін өте зор. Хабарды кейде көресіз, кейде көре алмай қаласыз, уақытын өткізіп аласыз, сондықтан оның кітап болып шығуы орайын тапқан игі шара дер едім.
Жүсіпбек ҚОРҒАСБЕК: – Бұл енді аға­­лардың салып кеткен ізі. Бірнеше буыннан кейін жалғастырылып отыр. Жақсы нәрсе халықтың есінде қалады екен. Сұлтан аға, сіздің сол кезде түсірген телесұхбаттарыңыз, соның ішіндегі тоталитаризм заманындағы ұлтқа қатысты әңгімелерді ұлы адамдардың аузымен айтқызу, айтқызып қалу ерлікпен пара-пар іс. Бүгінгі заманда біз мынандай сұхбаттар жүргізіп жүрсек, кеңшілік, тәуелсіздік, еркіндік дегендей, біраз нәрсеге мүмкіншілігіміз бар. Сіз былайша айтқанда ағаларымыз жүрген ұстараның ізімен жүрдіңіз ғой. Осы сұхбаттарды жүргізген кезде қандай принцип ұстандыңыз?

Сұлтан ОРАЗАЛИН: – Шы­ғар­ма­шы­лық деген қызық қой. Айтысты ­жасайын деп қатты ойланып жүріп, алғашқы нұсқаларын жасап жүрген кездерімізде есіме Жамбыл түсті, Иса Байзақов түсті. Шіркін-ай, сол екеуінің айтыстарын теледидарға жазып алған болсақ, қалай болар еді дедім. Мұқаңның жүзін көрдім, Мұқаңның жанында тұрған суретім де бар бала кезімде. Дәрістерін де тыңдадым. Бірақ сол кісіменен сұхбат құра алмадым. Барлық шығармасын оқығандықтан, өте көп сұрақтарым бар болатын. Ол кезде телевизия бар, бірақ ешкімнің басына келмеген ғой. Ол кезде киностудиялар да бар, бірақ олардың да ойына келмеген. Міне, осының бәрін жазып алса қалай болар еді. Біз халқымыздың мәдениетіне салғырттау қараймыз ба деп қорқам. Сол ағаларымды тірі алып қалғандай болар едім, мысалы. Сөйтіп ойласам, қарасам ең үлкен ағаларым Ғабит, Сәбит, Ғабиден, Сапарғалилар тірі екен. Сәбеңмен де төрт-бес рет хабар жүргіздім. О кісі аса бір қызық адам еді. Шақырсаң ықыласымен келетін, бала сияқты экранды жайнатып жіберетін. Содан басталды да кетті. Шығармашылық портретін жасау керек дегенде, жазушыны қалай жасайсың? Жазушы кен қазып жатқан жоқ, тау қопарып жатқан жоқ, қой бағып жүрген жоқ. Жалғыз қаламы менен жүрегіндегі, көкірегіндегі ой, оны сен қалай білесің. Сондықтан ол кісілерменен оның сырын ашу үшін, кім екенін тану үшін жаңағындай әңгімелесу керек болды. Ол ойыма келгені, бір кезде Абай жарықтық анау Жидебайға небір талантты адамдарды жинап алып, мәжіліс құрып отырған ғой. Солардың бәрін ойлай келе, ең алғаш Ғабиден Мұстафинмен сұхбат жүргізудің сәті түсті. Сол Ғабиден Мұстафинмен жүргізілген сұхбат кейіннен отыз шақты рет қайталап берілді-ау деймін. Біреулер санап келіп, сіздің сұхбаттарыңыздың көрсетілуі «Қыз Жібектен» де көбірек болды деп әсірелеп жіберді. Дәл солай болу қайда, «Қыз Жібек» «Қыз Жібек» қой. Бірақ ол мен үшін емес, Ғабиден ағаның абыройы шығар, ұлттың абыройы шығар дедім. Осының өзі менің талабымның біраз пайдаға асқанын көрсетсе керек. Ол кезде жас едік, ағаларымыздың көп сырын сұрап білуге тура келді. Ол кісілердің ортасына кіріп әңгімелесуге тура келді. Сөйтіп барып, сырын білгеннен кейін нені сұрайтыныңды білесің. Әйтпесе, «ананы айтшы», «мынаны айтшы» десең, әңгіме шықпайды. Сондықтан ол кісілердің бүкіл шығармасын оқуға, зерттеуге тура келді. Осылай басталды. Алыстан емес, қазақтың қоғамынан, ағаларымыздың ортасынан, тіршілігінен туындады десек те болады. Олардың бейнелерін осылай жасадым.
Жүсіпбек ҚОРҒАСБЕК: – Иә, кей­бі­реу­лері қайталап көрсетілді, кейбіреулері көрсетілген жоқ. Ол жерде қанша қазына жатыр десе­ңізші.
Несіпбек АЙТҰЛЫ: – Бәрі көз алдымда. Ол хабарлардың барлығын көрдік қой. Бірақ сол хабарлар қорда сақталған ба? Көбі сақталмаған деген әңгімені құлағым шалып қалды. Кешегі Ақселеу мен Жәнібектің хабарлары қайда, мәселен. Сұлтекеңнің сол кезде сусап отырғандықтан ба, әр хабарының өзі бір кітапқа бергісіз көрінетін. Ол хабарлардың жұрттың жадында қалатын себебі, әңгіме тек қана қос Ғабең мен Шыңғыс Айтматовтың шығармашылық айналасында ғана болған жоқ. Онда үлкен елдік мәселелер айтылды. Сол кезде ашық, ақ жарылып айтпаса да, көкіректі сыздатып тұрған ұлт мәселесі, ұлттың болашағы, келешегі сөз болып қалып жатты. Жасыратыны жоқ, ол кезде тәуелсіздік аламыз деп ешкім ойлаған жоқ, ар жағында, астарында осы аңсар жататын бірақ. Ғабиден ағамыз тұңғыш рет осы Сұлтекеңнің хабарында: «Бұрын ұлтшылдардан қорқатын едік, енді ұлтсыздардан қорқатын болдық» деді. Кейін Ғабит Мүсірепов те Жазушылар одағында тіл туралы керемет пікірлер айтты. Соның бәрі сол кезде басталған. Тәуелсіздікке, рухани еркіндікке деген аңсаулар. Ол хабарлардың салмақтылығы, тарихи маңыздылығы осында, ұлттық ойды қозғауында жатты. Менің ойымда осы қалыпты.
Жүсіпбек ҚОРҒАСБЕК: – Қай­рат­кер­лік десе, қаламгерлер де еске түседі. Сол Ғабаңдар салып кеткен жолмен, жазушы дегеннің өзін де кейде қайраткер деген ұғымда қараймыз. Ақын-жазушының барлығы бір­дей қайраткерлік көрсетіп жатпағанмен, әйтеуір ұлттың бір жоғын жоқтап жүреді. Ал Сұлтан ағаларымыз осы қаламгерлігі мен қайраткерлігі жағынан жинақтаушы тұлға сияқты көрінеді. Бұл кісілердің бір салаға жетекші болған, бір салаға көшбасшы болған тұстары бар. Бұл кісі әдебиеттегі алыптар тобының өкілдерін телеэкранға шығарса, біз сол тұлғалардың шығармаларын талдадық. «Кітапханада» Абайдың қара сөздерінен, Жамбылдың жыр-толғауларынан, Мұхтар Әуезовтің алғашқы әңгімелерінен, Жүсіпбек Аймауытовтың «Ақбілегі» мен Бейімбет Майлиннің «Шұғаның белгісінен» бастап, одан Ғабит Мүсіреповтің «Ұлпанына», Сәбит Мұқановтың «Өмір мектебіне» соғып, Мұқағалидың мұңдастарын, Фариза апамыздың сырластарын бәрін қамтып, Кекілбаевтар мен Мағауиндердің қауымдастарына да бағамызды беріп, кейінгі буынның шығармашылығына да пікір білдіріп жүрміз. Біздің форматтағы үш адам қатысқан жерде қате айтылған сөз түзетіліп отырады, қызу пікірталастар жүреді. Бұл телесұхбаттарымызға еске түскендерін айтсақ, Серік Қирабаев, Шерияздан Елеукенов, Мырзатай ­Жол­дас­бе­ков, Мекемтас Мырзахметұлы, Сейіт Қасқабасов, Әбілмәжін Жұмабаев, Оразақын Асқар, Оразбек Сәрсенбаев, Нұрмахан Оразбеков, Қалихан Ысқақ, ­Талас Омарбеков, Мұхтар ­Шаханов, ­Марал Ысқақбай, Бексұлтан Нұржекеұлы, Төлен Әбдік,Әшірбек Сығай, Смағұл Елубай, Рафаэл ­Ниязбеков, Әбсаттар қажы Дербісәлі, Кеңес Юсупов, Мәмбет Қойгелді, Ислам Жеменей, Аслан Жақсылықовтар бастап, кейінгі ­талантты буын өкілдерінің, арасында Тұрсын Жұрт­бай, Есенғали Раушанов, Ғалым Жайлы­бай, Мырзан Кенжебай, Бекен Ыбырай­ым, Жұмабай Шаштайұлы, Әлия Бөпежанова, Нұрдәулет Ақыш, Ғарифолла Әнес, Бейбіт Сапаралы, Айгүл Ісімақова, Аманхан Әлім, Әмірхан Меңдеке, Нұрғали Ораз, Асқар Алтай, Жаңабек Шағатай, Амангелді Кеңшілікұлы, Марал­тай Райымбекұлы, Айгүл Кемелбаева, Мәдина Омарова, Айнагүл Садықова, Ұлан Еркінбайұлы бар, көбі қатысты. ­Сонда байқағаным көп қаламгерлер ­Отанына, еліне, жеріне шынында да қайраткер деңгейінде қызмет еткен екен.

Несіпбек АЙТҰЛЫ: – Қаламгердің үлкен болсын, кіші болсын, кез келгенін мен құрметтеймін. Қандай замандарда қолына қалам алып, қазақша жазып, ұлтының жүрек тебіренісін жүректен өткізгеннен кейін осылардың бәрі қайраткер. Бірақ сол қайраткерлердің ішінде де қайраткері бар. Солардың ішінде қоғамдық, мемлекеттік дәрежеге көтерілген қайраткерлер де бар. Кешегі Ғабит, Сәбит, Жұбан ағаларымыз, Әнуар, барлығы қайраткер. Соларды жаз, көрсет, үлгі ет. Телевизия заман құралы болса, соған сал. Сұлтан ағамыз да сол қатарда жүрген кешегі-бүгінгі қайраткерлеріміздің бірі. Үлкен қызметте отыру бар да, сонда қоғамға, мемлекетке өзінің міндетті қызметін жасау бар. Оның сыртында ұлтына қызмет ету деген бар. Міне, қайраткерлік деген осы. «Кітапханада» сөз болған Өзбекәлі Жәнібеков, Ілияс Омаров, Нұртас Оңдасынов, Евней Букетов, бүгінгі Әбіш Кекілбайұлы, Мырзатай Жолдас­бе­ковтер, аз да емес, көп те емес. Сол кісілердің өкшесін басқан, іні бола жүріп, өнегесін көрген, сөзін жеткізген Сұлтекеңдер. Бұл кісі қиын кезде Тіл комитетін басқарды. Сонда тіл үшін қаншама шаруа жасады. Мемлекеттің берген ақшасын бөліп қана беріп, «сен тимесең, мен тимен бадыраң көз» деп қарап отырған жоқ, бұл кісі күресті. Соның бәрі алдыңғы ағалардың өнегесі. Сұлтекең ағаларын заман мінбесінен сөйлетсе, сендер бұл кісіні сөйлетіп отырсыңдар. Ұрпақ жалғастығы, дәстүр жалғастығы дейміз мұны. Тіл жөніндегі тартыстарда пікірін ашық айтты, жоғарыға өткізе алды. Ағаларының рухы қолдап, желеп-жебеп отырған. Бұл кісінің ұлт мәселесіне келгендегі табандылығына ерекше тәнті боламын. Жұмысымнан айырылып қаламын-ау демеді. Кешегі ұлылардан қалған, Абай атамыздан қалған, Шәкәрім атамыздан қалған, ел қайғысын ойлау деген болды бұл кісінің көкірегінде. Кешегі тұңғыш Президентімізге бата берген кісі Шәкір Әбенов, өзінің ағасы Кәмен Оразалин, осылардың бәрі де өнеге. Даладан келіп анандай хабарларды түсіре салған жоқ. Өскен ортасынан алғаны – елдің, ұлттың қамын ойлау. Ол осы ұстанымнан айныған жоқ. Міне, қазір жетпіс деген жастың маңайында да солай. Жаңа «Сәбең хабарға шақырсаң, ықыласпен келетін» деді ғой. Бұл кісінің өзі де солай. Елге сөзіміз жетсін дейтіндердің бірі. Тартысатын жерде тартысып, айтысатын жерде айтысып келе жатқан қайраткер. «Қолда барда алтынның қадірі жоқ» дейді. Қасымызда жүрген бір-бірімізді бағалап, сөзімізді айтқызып, жеткізіп жүрген сіздерге рахмет. Кім болса да жан дүниесіне үңіліп, халқына жасаған еңбегін айта жүрсек, өзімізден гөрі ол ұрпаққа керек. Аз ғұмырда соның бәрін ескере жүрейік. Жазушы көбейіп кетті дейді, жазушы ешқашан да көптік етпейді. Жеті жүз тұрмақ, жеті мың болса да. Өйткені халықтың рухани әлемін ұстап тұрған солар. Қаламгерлер бірін-бірі тобықтан қаққаннан гөрі, қолтықтан көтеріп жүрсін. Сендердің хабарларың соған қызмет етеді деп білемін.
Жүсіпбек ҚОРҒАСБЕК: – Дұрыс ай­та­­сыз. Бұл хабарлар кеше де оңай ұйым­­­­дастырыла салған жоқ, бүгін де солай. Ағаларымыздың өмірден шаршаған, қажы­ған кездері де болды, мысалы. Мына жерде Әбіш Кекілбайұлы: «Сұлтекең Ғабит Мүсіреповті ауырып жүрген кезінде телевидениеге жетектеп алып келді» дейді. «Ғабиден Мұстафин Қарғалыдан шықпай қойған кезінде, сол кісіні сол жерден сүйреп алып келді» дейді. Ағаларымыздың тілін қалай таптыңыз сол кезде, сол заманда?
Сұлтан ОРАЗАЛЫ: – Ол кісілердің әр­қай­сысы ғажайып қызық адамдар ғой. Қазір де сондай ағаларың, Әбіштердің, Мұх­­тар­лардың тілін табу оңай емес.
Жүсіпбек ҚОРҒАСБЕК: – Иә, жур­на­лис­тер Мұхтар ағамыз шетелден ­кел­ген кез­де бір сұхбат ала алмай біраз шап­қылады.
Сұлтан ОРАЗАЛЫ: – Ғабең де сон­дай кісілер болатын. Ең соңғы сұх­бат­қа дейін төрт-бес рет жолықтым. Алғашқыда маған аса үлкен күдікпен қарады. Жай бір телеарнадан келген бала деп ойлағанын білдім. Сөйлесе-сөйлесе келе ол кісі ұнатты. Екі-үш айдай ол кісімен ақылдасып, әңгімелесіп жүрдім. Ұлы адам ғой. Ондай адам бола бермейді. Сондықтан барынша араласып сөйлесіп, ой-пікірін тыңдағым келді. Соның нәтижесі өздеріңіз көрген сұхбат болды. Ғабит ағаға негізі, Алматыда Азия-Африка жазушыларының кезекті конференциясы болды да, сол кісіні сөйлету керек болып, содан жолымды ашты. Ғабиденнің маңайынан жүру қиын. Сапарғали Бегалинмен сөйлесіп отыр едім: «Анау Ғабиденмен сөйлес, мен туралы айтсын» деді. «Сөйлесе алмаймын ғой, мені қабылдасын деп өзіңіз айтыңыз» дедім. Телефон соқса ана кісі телевизор қарайды екен. Әсіресе, Әуезов туралы отыздан аса хабар жасаған едім. Соның бәрін көріпті. Содан келісіп, үйіне бардым. Бірақ, қанша дегенмен сол кісілердің телевизияға деген ықыласы болды ма, білмеймін. Екінші, Сәбит Мұқанов: «А, сен Абай ауданының баласы екенсің ғой, сен Мұхтардың інісі екенсің ғой» деп бірден соған мән берді. Одан кейін екеуміз шешіліп сөйлесіп кеттік. Ал енді ана Шыңғыс Айтматовпен Ташкентте кездестік. Азия-Африка жазушыларының жетінші конференция­сы болып жатқан. Өзбектің ығай мен сығайлары Шықаңды жетектеп алған. Есіктен қарап едім, мені көріп, қасына өзі шақырып алды. Сығылысқан ел, инешаншар жер жоқ. Әйелін ығыстырып, ортаға мені жайғастырып қойды. Сөйтіп бәріне: «Бұл Мұқаңның ауылының баласы, бұл Абай ауылының баласы» деді. Өзімнің бір ерекшелігім де шығар, жаман болсам өйтіп жолатпас та еді деп қоям. Менің жолымды ашып отырған ұлы аталарымның аруағы ғой деп ойлаймын.
Жүсіпбек ҚОРҒАСБЕК: – Жаңағы сіз­дің хабарыңызда Ғабиден Мұстафин айтқан: «Бұрын ұлтшылдардан қорқатын едік, енді ұлтсыздардан қорқатын болдық» деген сөздің ойымнан кетпей отырғаны. Сондай кесек сөйлейтін ағаларымыз жұрнақсыз қалған жоқ. «Білім және Мәдениет» телеарнасында біразын көр­сетіп, сөйлеттік. Тәуелсіздіктің іргесін бірге қаласып жүрген мәдениет пен әдебиет қайраткерлерінің сөзі жерде қал­мас. Барлығымызға тәуелсіз елдің ұлы мұраттарына қызмет етуге жазсын. Өне­гелі әңгімелеріңіз үшін сіздерге мың да бір рахмет.

 

«Ана тілі» ұлт газеті

Мәтінде қате таптыңыз ба? Тінтуірмен белгілеп, Ctrl + Enter басыңыз

АҚПАРАТ ҚЫЗЫҚТЫ МА? ДОСЫңМЕН БӨЛІС:

Талқылау
Жарияланды: БАҚ біз туралы

Loading...

Пікір қалдырыңыз

Ұсынамыз